'بیت' دے سفیر ……محمد عباس مِرزا----٭رویل کالم٭'

اَجوکے سمے اندر پنجابی شاعری وچ ’بیت‘ دی صنف دے سفیر‘ محمد عباس مِرزا ہوراں دا ایسے ورھے وچ دوجا تے اُنج چھبیواں بیت پراگا ساہمنے آیا اے۔پنجابی زبان دیایہو جہے قلمی سیوک جو گلاں گھٹ تے عملی طور اُتے چنگا چوکھا کم کرن اُتے یقین رکھدے نیں اوہناں دی گھاٹ اے۔اوہ بیتاں دے سخت محنت کردے نیں‘ چونکا دینا اوہناں دی فطرت دا خاصا اے اپنے بیت وچ وی ایس داذکر کردے نیں کہ اوہ پہلاں جہڑی صورت وچ بیت ہوندا اے اوس نوں مُڑ کے ہور طرحاں دا کر دیندے نیں جو نویکلا موضوع نویکلے انداز نال ساہمنے لیاندے نیں۔

محمد عباس مِرزا ہورِیں صوفی شاعراں تے اوہناں دے کلام نوں دِلوں تے مَنوں آدر دیندے نیں تے صُوفی شاعری دا دعوا کرن والیاں نوں وی چنگا نِنددے نیں تے’اوہناں‘ دے کلام دی تعریف وچ زمین اَسمان اِک نہیں کردے نیں۔اپنی دھرتی تے اوس دیاں رِیتاں نال موہ رکھدیاں وی بیت کہن دا ڈھنگ تے لفظاں دا چناؤ اُچیچا کرن دا خاص پربندھ کری رکھدے نیں ایہی وجھا اے کہ چھَبّی بیت پراگیاں دے بعد وی محمد عباس مرزا ہوراں کول بیانن ڈھنگ وچ تازگی اے۔آپ دے کول موضوعات دی اینی وَن سوّنتا اے جو کسے ہور شاعر کول نہیں مِلدی اے۔اوہ لفظاں نوں انج ورتدے نیں کہ ہور زباناں عربی‘ فارسی اتے انگریزی دے لفظ وی بیت وچ انج سجادیندے نیں کہ اوہ وی نگینے وانگ جَڑے ہوئے لگدے نیں۔ بیانن وچ نویکلا پن تے تازگی دا احساس بیت وچ ملے گا بھاویں اوہ عشقِ حقیقی دا اظہار ہووے،فلسفیانا پن یاں مجازی عشق وچ محبوب نوں اپنے بیت وچ محبوب نوں وکھا رہے ہوون۔کِدھرے ناصح،مصلح،وعظ،فلسفی تے نقاد بنن دے نال نال ذاتی جذبات وی بیان کرجاندے نیں پر ایس نال اوہ اپنے ’شاعر‘ دے مرتبے نوں نہیں وساردے نیں جو اوہناں دے کلام نوں پُرتاثیر کردیندے نیں۔اوہ اپنے آل دوالے نوں‘ لوکائی نوں‘ اوہناں دے ورتاریاں نوں تے ہر روز ہوندے وچاراں نوں وی بیت دا رُوپ دے دیندے نیں‘ جِویں کہ اوہ خُد آکھدے نیں:

جو میں لوکاں کولوں سُننا‘ اوہنوں ای تے

اپنے ذہن چ ڈھال کے واپس کر دیناں

ایس بیت وچ وی ویکھو:

گلاں مینوں مِلن دی خاطر آؤن تے

میں اوہنا ں نوں بیت بنا کے رکھ دیناں

عشق وچ انج دا انداز ویکھو ذرا جو پنجابی شاعری وچ گھٹ ای نظریندا اے:

ایدھر تُوں آکھیا کہ میں بھَیڑی آں

اودھر اَساں وی فوراً بھَیڑا ہو جانایں

اِک اِک گل دے وچ کئی گلاں کہن دا وَل آندا اے‘ ایس شعر نوں کئی رنگاں وچ ویکھیا جا سکدا اے:

مینوں کُجھ وی نہیں ہونا ایس دُنیا تے

مینوں پہلاں ای سارا کُجھ اے ہو چُکیا

محمد عباس مِرزا ہورِیں عاشق ِرسول نیں تے رسول پاک ﷺ دی تعریف کرنا اوہناں نوں اصل زندگی وانگ لگدا اے‘ اوہناں نوں کوئی صرف ’عباس مِرزا‘ آکھ دیوے تاں وی اوہ قبولدے نہیں نیں ”نارووال“ وچ عشقِ نبوی ؐ دے خیال نوں اپنے اِک بیت وچ دَسدے نیں:

اَج میں دہشت گرد دھماکا نہیں کرنا

بَیتاں دی تھاں اَج میں نعت سُنانی ایں

ایس شاعر کول فلسفیانا رنگ موجود ہوون دے نال نال فطرت نال جہڑا پیار اے اوس دی جھلک وی مِلدی اے‘ اوہ فطرت وچوں رَب تعالیٰ دے جلویاں نوں بھالدے نیں تے فضول دیاں بحثاں وچ اُلجھنا تے اُلجھانا اوہناں نوں اُکا پسند نہیں اے۔

رَبّ دے ہون یاں نہ ہوون کھپدا رہو

میں تے چلیاں بگلے توتے ویکھن نوں

اِک ہورفلسفیانا رنگ وچ رَچیا بیت ویکھو:

کُن نے جگ پسارا کنج بنایا، میں

اوہ تخلیق دا لمحہ تکنا چاہنا واں

شہراں وچ موت کِویں پسر رہی اے اوس حوالے نال لِکھدے نیں:

موت دا جی ہُن ایتھے بُہتا لگدا اے

اوہنے شہر چ اِک گھڑمس نوں ویکھ لیااے

موت دے نال نال زندگی دی سبھ توں وڈی حقیقت نوں بیان کرن لگیاں جیوں بڑے پک نال انج کہندے نیں جیوں زندگی دی ڈھیر کڑتن چکھی ہوئے:

اج وی سبھ توں وڈی حقیقت روٹی اے

اج وی وڈے ایسے گل نوں نہیں مَن دے

اوہ انفرادی اَتے اجتماعی دُکھ نوں محسوس کردیاں راہ اُتے اُگیا گھاہ جو خامخاہ اپنی دَھون بھَنّا لیندا اے اوس دی آکڑ نوں دسدیاں‘ ایہناں راہواں تے ٹُردیاں پِنڈوں کِویں لوک شہراں نوں آ رہے نیں اوہناں نوں وی ویکھ رہے نیں‘ اوس حوالے نال محمد عباس مرزا ہوری لِکھدے نیں:

پہلاں شہر دی حالت تے پِنڈ پِٹدا اے‘ مُڑ

آپ وی بھانڈے ٹینڈے لے کے آ جاندا اے

بندا کِتھے کلّا جاندائے، گھر چھڈً کے

ہجرت وی تے نال ای ٹُردی یاری لئی

ایس شعر وچ شاعر نے اپنے انداز نال ہجرت ورگے موضوع نوں بڑے سوہنے انداز نال بیان کیتا اے۔آپ کول اجہی فلاسفی اے جو دماغاں نوں نویاں راہواں بارے وی سوچن تے مجبور کردی اے۔ ایہ شاعر اجہیا اے جس نے نویں خیالاں نویاں موضوعات نوں نویکلے انداز نال بیان کیتا اے جو سوچن سمجھن دے نویں زاویے دکھاندی اے۔طنزیا اندازوچ اجہے بندے نوں جس نوں مرزا غالب دی شاعری دی کوئی سُوجھ نہیں لگدی اے اوس نوں چاہ وچ مُولی ڈوب کے کھاون والا کہندے نیں بھلا اوس نوں اینی وی عقل کِتھے کہ اوہ مرزا غالب دے کلام نوں سمجھ جاوے۔

اکلاپا انج لگدا اے محمد عباس مِرزا ہوراں دا ذاتی دُکھ ہوئے جہڑا پڑھن والے نوں وی اپنا آپ دَسن لگ جاندا اے:

٭ کمرے وچ اُداسی ہتھوں اوہ عباسؔ

نھیرے دا اِک منظر بن کے بیٹھا اے

٭میں کلّا وی، اپنے آپ تے بھاراں واں

میرے وچ ایہ طاقت میتھوں بُہتی اے

٭ ایہ کل راتیں اپنے اندر مریا اے

رَبّ جانے ہُن کد جنازہ اُٹھے گا

٭ مینوں مارن لئی اِک جملہ کافی اے

لبھن والے روز ای اوہ لبھ لیندے نیں

ایہ اِکلاپا اِک بندے دا مسئلا نہیں سگوں ہر اوس انسان دا مسئلا اے جو کسے دوجے انسان دا دُکھ تکلیف محسوس کرن لگ جاندا اے۔نویں دَور دے وچ سوشل میڈیا دے منفی اثرات بارے محمد عباس مِرزا ہوراں نے اپنے دیباچے وچ وی کھُل کے لِکھیا اے‘ موبائل تے انج دیاں ہور ایجاداں نے نفسیاتی طور تے اِکلاپے دا روگ ودھ رہیا اے ’فبنگ ‘Phubbingناں دا رَوگ ایسے دی ای دین اے جو ویلے دے بِیتن نال ودھ رہیا اے جو انسانی نفسیات نوں ہور گنجھلک بنارہیا اے تے آپسی رشتیاں وچ دُوری ودھا رہیا اے۔اَجوکے سمے دے یاراں بیلیاں نوں وی او ہ چنگی طرحاں جاندے نیں تے نال نال سوشل میڈیا اُتے پنج پنج ہزار ’فرینڈز‘ ہوون دے باوجود اکلاپے دے رَوگیاں دی تعداد ودھ رہی اے۔ایہ اوہ لوک نیں جو نفسیاتی طور تے پریشانیاں نوں گل لا کے خُد کشی تیکر جا اَپڑدے نیں۔ایہ سبھ جعلی جہے دوست ہوندے نیں جہناں نوں ہُن کوئی وی اَزمانا نہیں چاہوے گا۔

بجلی آندی جاندی دے روز دے سماجی مسئلیاں نوں وی اوہناں اپنے بیت وچ بیانیا۔سماجی شعور دے پکھوں ماڑے بندے دی گل وی کردے نیں جوگھر نوں جاندیاں شاپنگ بیگ اندر وٹّے پا کے جا رہیا اے تاں بھرم رہ جائے۔اوہناں زندگی دے کئی رنگاں دا تجربا کیتا ہویا اے تے اوہناں تجربیاں دا نچوڑ اپنے بیتاں وچ بیان کردے نیں۔اوہناں نیڑے سبھ توں سوہنا اوہ اے جو اپنے نین نقشاں اُتے ہاسا چاڑھ لیندا ایکسے نوں کوجھا کہن دی تھاں اپنے کوجھاں نوں ویکھدیاں خُد نوں کوجھا منن والے لوکاں دی گل کیتی اے۔اپنے بیتاں وچ نیڑلے رشتے داراں دے حوالے نال کوڑیاں سچائیاں نوں بِنا جھجھک بیان کردے نیں۔

٭ میری جائیداد دا جھگڑا نہیں پینا

ٹھاراں ہزار بیت تے ٹھاراں روپئے نہیں

٭ تگڑا ہو جا، تیرے اَپنے پُتراں نے

دادے نوں اُف کہندا، تینوں ویکھ لیائے

٭ چل فر بندیا! اپنے نال ای ٹُر پئیے

اوہ تے کہندی اے کہ میں تے ویلھی نہیں

فلسفیانا رنگ،وسیب دے بدلدے رنگ، تیجی دُنیا دے واسیاں دی حالے،روٹی دی وڈی حقیقت،سُوجھ سیانف دیاں گلاں اَتے ہور ڈھیر پَرتاں دے وچ گُنھے محمد عباس مِرزا ہوراں دے بیتاں دا اُگھڑواں نیارا رنگ رومان داوی اے‘ جہناں نوں اوہناں نے روایتی ڈھنگ نال نہیں نبھایا اے۔اوہ محبوب نوں کدھرے پھُلاں اُتے خشبو دی تصویر بنا دیندے نیں تے کدھرے اوہنوں اجہیا جادوگر ویکھدے نیں جس نوں عاشق دے دِل دی دھڑکن وی سُنائی نہیں دیندی اے۔

٭ تیرے نقش اُدھارے منگدی پھِردی سی

پھُلاں اُتے خوشبو دی تصویر بنی

٭ اوہنے اپنی مُکھ سنواری کیتی تے

شیشے دی تے بَلّے ای بَلّے ہونی سی

٭سارا کُجھ ای ایتھے بہت ولایتی اے

پر جے کِدھرے اوہدا تِل وی ویکھ لوو

سادگی دے نال بیان کردے نہیں سگوں کئی وار تاں اوہ بڑی وڈی سیانف نوں انج بیان کردے نیں کہ ہر بندا سوچن سمجھن لئی مجبور ہو جاندا اے‘ کُجھ بیت ویکھو جو تہاڈے دِل نوں ضرور چھُوہ لین گے:

٭ہر بندے وچ نفرت، غُصّا، بھونچل اے

ایہ تحفے امریکا نے تے نہیں گھلیا

٭سوہنیاں شکلاں کول وی ٹائم تے تھوڑا اے

باقی انجے ای ترلے، ہَوکے بچدے نیں

٭کاہدی جادو گر اے جہنوں نہیں دِسدا

ساڈے دِل وچ اوہدی دھڑکن رہندی اے

٭ساڈے گھر دی لَو تے چوراں واتے سی

جہنوں یاراں، بُرکھے پا کے لُٹیا اے

٭ایہ کاہدا لاہور اے جِتھے ورھیاں توں

پھُٹّاں کھادیاں نیں نہ گنّے چُوپے نیں

دِل نوں چھُوہ لین والے کئی بیت نیں جو دِل دے نال نال دماغ اُتے وی سوہنا اثر پاندے نیں‘ اسیں تاں محمد عباس مِرزا ہوراں دے چاہیوان آں تے دُعا اے کہ اوہ انج ای بیت پراگے پنجابی اَدب نوں دان کردے رہن۔بیت پراگا”نارووال“اپریل 2026 وچ شائع ہویا اے۔جِس دے کُل صفحے192نیں تے مُل اِک ہزار روپے رکھیا گیا اے۔ایہ بیت پراگاجمالِ اَدب پبلیکشنز 121ا۔مدینہ،اعوان ٹاؤن لاہور ولوں شائع ہویا اے۔

٭٭٭٭٭